Quỹ nhà ở Quốc gia mở đường cho người thu nhập thấp an cư

Quỹ nhà ở Quốc gia, thực trạng và định hướng mới
Tháng 3/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành gấp rút nghiên cứu thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, sau chỉ đạo từ Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương. Mục tiêu mang lại mái ấm cho người lao động nghèo đã được đặt ra từ lâu, nhưng tiến độ triển khai vẫn ì ạch. Đến nay, cả nước chỉ hoàn thành 103 dự án nhà ở xã hội với 66.755 căn, chưa đạt 7% kế hoạch 1 triệu căn đến năm 2030 theo Đề án của Chính phủ.
Thực trạng này bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Bộ Xây dựng cho biết, trong 645 dự án nhà ở xã hội với quy mô 581.218 căn, hơn 70% vẫn đang chờ chấp thuận chủ trương đầu tư. Tại TP.HCM và Hà Nội, giá nhà ở xã hội hiếm khi dưới 25 triệu đồng/m2, phần lớn dao động quanh 70 triệu đồng/m2, thậm chí xuất hiện căn hộ siêu sang giá hàng trăm triệu đồng/m2. Với thu nhập bình quân 190 triệu đồng/năm tại TP.HCM, người dân cần gần 40 năm tích lũy (tỷ lệ chi tiêu 50:50) để mua căn hộ 60 m2 – con số cho thấy giấc mơ nhà ở vẫn xa vời với người thu nhập thấp.
GS. Hồ Quốc Tuấn từ Đại học Bristol chỉ ra 3 vấn đề cốt lõi: nguồn lực, nguồn cung, và nguồn cầu. Ông nhấn mạnh vai trò Nhà nước trong xây dựng chính sách nhà ở công song song với thị trường tư nhân là không thể thiếu. Quỹ Phát triển Nhà ở TP.HCM, ra đời từ năm 2004 theo Quyết định 3823/QĐ-UB, từng được kỳ vọng hỗ trợ tài chính cho người nghèo và doanh nghiệp. Tuy nhiên, sau gần 20 năm, quỹ này kém hiệu quả do thiếu vốn và hạn mức hỗ trợ thấp (dưới 1 tỷ đồng/người), không đủ sức cạnh tranh với giá nhà tăng vọt.
TS. Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, cảnh báo nếu không có giải pháp toàn diện về nguồn lực, mục tiêu 1 triệu căn khó thành hiện thực. Tốc độ đô thị hóa nhanh, với nhu cầu hàng trăm nghìn căn mỗi năm tại thành thị, càng gia tăng áp lực lên an sinh xã hội khi các dự án nhà ở xã hội chậm triển khai, nhiều công trình tại TP.HCM và Hà Nội chỉ dừng ở giai đoạn động thổ.
Phân tích nhà ở xã hội, nguồn vốn là tâm điểm thách thức
Dữ liệu từ Bộ Xây dựng cho thấy sự chênh lệch lớn giữa kỳ vọng và thực tế. Mục tiêu 1 triệu căn đến 2030 đòi hỏi hoàn thành khoảng 142.000 căn mỗi năm, nhưng từ 2021 đến nay, trung bình chỉ đạt 16.688 căn/năm (66.755 căn trong 4 năm). Với hơn 70% trong số 581.218 căn dự kiến vẫn “nằm trên giấy”, tiến độ phụ thuộc nặng vào nguồn vốn và cơ chế ưu đãi.
Tại TP.HCM, quỹ nhà ở từng hỗ trợ hàng trăm người mua nhà từ năm 2004-2010, nhưng đến nay gần như tê liệt do hạn mức dưới 1 tỷ đồng không còn phù hợp với giá nhà trung bình 4,2 tỷ đồng/căn 60 m2 (70 triệu đồng/m2).
Nguồn lực tài chính là điểm nghẽn lớn nhất. TS. Cấn Văn Lực đề xuất huy động vốn từ quỹ đất nhà ở xã hội, trái phiếu chính phủ, vốn ODA và tổ chức tín dụng, với cơ cấu tín dụng 40% cho doanh nghiệp và 60% cho người mua. TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh ngân sách nhà nước là “vốn mồi” để thu hút tư nhân, nhưng cần biến nhà ở xã hội thành cơ hội đầu tư thay vì chỉ là trách nhiệm xã hội.
So với giai đoạn 2015-2020, khi nhà ở xã hội chủ yếu dựa vào ngân hàng thương mại với lãi suất 5-6%/năm, mô hình quỹ quốc gia hướng đến sự kết hợp đa nguồn, giảm phụ thuộc vào tín dụng đơn lẻ.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp ngại tham gia do lợi nhuận thấp và thủ tục phức tạp. Giá bán 70 triệu đồng/m2 tại TP.HCM vượt xa khả năng chi trả của người lao động (thu nhập 15,8 triệu đồng/tháng), trong khi chính sách ưu đãi như miễn tiền sử dụng đất hay vay lãi suất thấp chưa đủ hấp dẫn.
TS. Trần Xuân Lượng gợi ý mô hình quỹ tích lũy, nơi người dân đóng góp từ lương và nhận nhà giá rẻ sau thời gian dài, tương tự quỹ bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, rủi ro “lách luật” – như người có điều kiện mua nhà ở xã hội để đầu cơ – từng xảy ra trước đây, đòi hỏi cơ chế kiểm soát minh bạch.
So với các nước, Mỹ cũng đối mặt bài toán nhà ở vừa túi tiền, nhưng giải pháp quỹ hỗ trợ liên bang kết hợp tư nhân đã giúp hàng triệu người sở hữu nhà. Việt Nam cần học hỏi cách cân bằng giữa bao cấp và thị trường để Quỹ nhà ở quốc gia không lặp lại thất bại của mô hình TP.HCM.
Dự báo thị trường nhà đất, quỹ Quốc gia thay đổi cuộc chơi
Nếu Quỹ nhà ở quốc gia thành lập trong năm 2025, thị trường bất động sản sẽ có bước ngoặt lớn. Với nguồn vốn từ ngân sách, trái phiếu và ODA, số lượng dự án nhà ở xã hội có thể tăng gấp đôi, từ 16.688 căn/năm lên 30.000-40.000 căn/năm, đặc biệt tại TP.HCM và Hà Nội. Chính sách ưu đãi như giảm tiền sử dụng đất và rút ngắn thủ tục sẽ kích thích doanh nghiệp tham gia, đẩy nguồn cung lên mức 100.000 căn vào 2026 nếu triển khai hiệu quả.
Trong tài chính, cổ phiếu doanh nghiệp bất động sản như HQC, NBB có thể tăng giá nhờ doanh thu từ nhà ở xã hội. Nhà đầu tư nên giữ 20-25% danh mục ở các mã này, nhưng cần theo dõi tiến độ quỹ, yếu tố quyết định dòng tiền. Về chứng khoán, các công ty vật liệu xây dựng (Viglacera, BCC) cũng hưởng lợi khi dự án khởi công nhiều hơn. Với bất động sản, giá nhà thương mại tại đô thị lớn có thể giảm nhẹ khi nguồn cung xã hội tăng, giảm áp lực cầu.
Tại 60s Hôm Nay, chúng tôi nhận định doanh nghiệp nên tận dụng ưu đãi vốn để đẩy nhanh dự án, còn nhà đầu tư cần chọn mã có tiềm năng dài hạn, tránh đầu cơ ngắn hạn khi chính sách chưa rõ ràng. Người mua nhà lần đầu nên theo dõi quỹ tích lũy, nhưng cần kiên nhẫn vì mô hình này đòi hỏi thời gian. Rủi ro nằm ở việc chậm huy động vốn hoặc trục lợi chính sách, đòi hỏi giám sát chặt chẽ.
Phương Thảo
Nguồn tham khảo: Tinnhanhchungkhoan.vn