Bộ Tài chính lên khung “giải cứu” BOT, BT tồn đọng kéo dài

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết tháo gỡ hàng loạt vướng mắc tại các dự án BOT, BT chuyển tiếp, với trọng tâm là phân loại dự án và làm rõ nguyên tắc thanh toán.

Áp lực xử lý dứt điểm các dự án BOT, BT chuyển tiếp

Sau nhiều năm đình trệ, hàng loạt dự án BOT, BT đang đứng trước cơ hội được “khơi thông” về mặt pháp lý. Bộ Tài chính hiện lấy ý kiến cho dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với các dự án BT chuyển tiếp, trong bối cảnh nhiều công trình kéo dài, hiệu quả thấp và tiềm ẩn nguy cơ thất thoát lớn.

Theo tổng hợp từ báo cáo của các địa phương giai đoạn 2023–2025, hiện có khoảng 160 dự án BT chuyển tiếp đang tiếp tục triển khai nhưng thường xuyên gặp khó khăn. Các vướng mắc tập trung chủ yếu vào khâu pháp lý hợp đồng, phương thức thanh toán, xác định giá đất và xử lý trách nhiệm giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Thực tế cho thấy, việc thiếu một khung pháp lý thống nhất đã khiến nhiều dự án rơi vào tình trạng “đắp chiếu”, không thể tiếp tục triển khai nhưng cũng chưa đủ cơ sở để chấm dứt hợp đồng. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn lực đầu tư mà còn làm gia tăng áp lực lên ngân sách và quỹ đất công.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính cho rằng việc ban hành một Nghị quyết riêng là cần thiết để xử lý dứt điểm các tồn tại kéo dài, đồng thời tạo nền tảng pháp lý rõ ràng cho giai đoạn chuyển tiếp sang cơ chế PPP mới.

Phân loại dự án để “mỗi nhóm một cách xử lý”

Điểm đáng chú ý trong dự thảo Nghị quyết là việc phân loại các dự án, hợp đồng BT thành nhiều nhóm cụ thể nhằm áp dụng phương án xử lý phù hợp. Với các dự án đã ký hợp đồng đúng quy định pháp luật, phương án được đề xuất là tiếp tục thực hiện và thanh toán cho nhà đầu tư theo đúng nội dung hợp đồng đã ký.

Đối với các hợp đồng có thiếu sót trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, Bộ Tài chính đề xuất rà soát và xử lý vi phạm hành chính của các tổ chức, cá nhân liên quan theo quy định, trước khi cho phép tiếp tục triển khai và thanh toán. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm kỷ cương pháp luật nhưng không làm gián đoạn hoàn toàn dự án.

Trường hợp hợp đồng có nội dung chưa phù hợp nhưng vẫn có khả năng điều chỉnh, các bên được phép sửa đổi, bổ sung thông qua phụ lục hợp đồng, với điều kiện không làm thay đổi quyền và nghĩa vụ cơ bản đã được xác lập. Đồng thời, dự thảo đưa ra các phương án xử lý trong trường hợp giá trị quỹ đất thanh toán lớn hơn hoặc nhỏ hơn giá trị công trình BT.

Với các hợp đồng không thể sửa đổi, bổ sung, dự thảo đề xuất chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Nếu lỗi thuộc về phía cơ quan Nhà nước, nhà đầu tư sẽ được thanh toán các chi phí hợp lý đã phát sinh, nhằm bảo đảm nguyên tắc hài hòa lợi ích.

Làm rõ nguyên tắc thanh toán bằng đất và trách nhiệm tài chính

Một trong những nội dung then chốt của dự thảo là nguyên tắc xác định giá đất thanh toán cho nhà đầu tư. Bộ Tài chính đề xuất thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm Nhà nước ban hành quyết định giao đất hoặc cho thuê đất.

Trong trường hợp hợp đồng BT đã có quy định cụ thể về giá trị quỹ đất hoặc thời điểm xác định giá đất, việc thực hiện sẽ căn cứ theo nội dung hợp đồng đã ký. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tranh chấp, đồng thời tránh việc điều chỉnh hồi tố gây rủi ro pháp lý.

Với các dự án phát sinh làm tăng tổng mức đầu tư, dự thảo cho phép điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi mà không phải thực hiện lại thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Đây được xem là điểm tháo gỡ quan trọng giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục.

Đối với trường hợp nhà đầu tư đã ứng trước chi phí giải phóng mặt bằng cho quỹ đất đối ứng, phương án được đưa ra là Nhà nước bố trí ngân sách để hoàn trả. Đồng thời, dự thảo cho phép áp dụng các quy định mới của Luật PPP đối với hợp đồng BT để xử lý các vướng mắc phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp.

Kỳ vọng tạo “lối ra” pháp lý, không hợp thức hóa sai phạm

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu của Nghị quyết không chỉ là tháo gỡ khó khăn cho các dự án BOT, BT mà còn nhằm thiết lập một cơ chế pháp lý thống nhất, minh bạch và có kiểm soát. Nguyên tắc xuyên suốt được nhấn mạnh là không hợp thức hóa các sai phạm đã xảy ra trong quá trình triển khai dự án.

Việc phân loại rõ ràng và quy định cụ thể trách nhiệm của từng bên được kỳ vọng sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ xử lý các dự án tồn đọng, sớm đưa công trình vào khai thác, sử dụng. Qua đó, giảm thiểu lãng phí nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực đất đai.

Theo kế hoạch, dự thảo Nghị quyết sẽ được trình Chính phủ xem xét, thông qua trong quý I/2026 và dự kiến có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027. Đây được xem là khoảng thời gian “chuyển tiếp” để xử lý dứt điểm các dự án BOT, BT cũ trước khi áp dụng đầy đủ khung pháp lý mới.

Nếu được thông qua, Nghị quyết này được kỳ vọng sẽ mở ra “lối thoát” cho hàng loạt dự án đang mắc kẹt, đồng thời khép lại giai đoạn nhiều bất cập của mô hình BOT, BT trong đầu tư hạ tầng.

Thùy Linh

Các tin tức liên quan đến Đầu tư