Thanh toán thông minh trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số tại Việt Nam

Thanh toán thông minh đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế số tại Việt Nam. Không chỉ giúp tối ưu hóa các giao dịch tài chính, thanh toán thông minh còn góp phần thúc đẩy lưu chuyển dòng tiền, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính và tạo nền tảng cho hệ sinh thái số phát triển đồng bộ.

Hạ tầng tài chính số ngày càng hoàn thiện

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, mục tiêu của Việt Nam hiện không chỉ dừng lại ở việc thay thế tiền mặt bằng các phương thức điện tử mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái tài chính hiện đại, an toàn và lấy người dân cùng doanh nghiệp làm trung tâm.

Trong hệ sinh thái này, thanh toán thông minh không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ giao dịch mà đã trở thành mắt xích kết nối giữa nhiều lĩnh vực như ngân hàng, thương mại điện tử, giáo dục, y tế, giao thông, du lịch và dịch vụ công.

Thanh toán thông minh giúp tăng tốc lưu thông dòng vốn trong nền kinh tế, nâng cao hiệu quả quản trị và tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, doanh nghiệp tiếp cận các mô hình kinh doanh mới. Đây cũng là yếu tố quan trọng hỗ trợ quá trình tăng trưởng kinh tế số trong giai đoạn phát triển mới.

Theo Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% dân số từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản ngân hàng và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức tương đương 30 lần GDP.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy đến cuối năm 2025, tỷ lệ người dân có tài khoản ngân hàng đã đạt 88,96%. Đồng thời, giá trị giao dịch không dùng tiền mặt đã tương đương khoảng 28 lần GDP, tiến gần tới mục tiêu đặt ra cho giai đoạn tiếp theo.

Giao dịch số bùng nổ trên nhiều lĩnh vực

Sự phát triển của thanh toán thông minh được phản ánh rõ nét qua tốc độ gia tăng mạnh mẽ của các phương thức giao dịch điện tử.

Trong những năm gần đây, thanh toán bằng mã QR ghi nhận mức tăng trưởng rất cao. Bình quân hằng năm, số lượng giao dịch tăng hơn 106%, trong khi giá trị giao dịch tăng trên 128%. Điều này cho thấy người dân ngày càng quen thuộc với các hình thức thanh toán số trong đời sống hằng ngày.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng các giải pháp thanh toán hiện đại cũng được mở rộng trên nhiều lĩnh vực thiết yếu. Hiện nay, toàn bộ các trường đại học và cao đẳng tại khu vực đô thị đã triển khai thu học phí không dùng tiền mặt. Tỷ lệ bệnh viện áp dụng thanh toán số đạt 88%.

Đối với các khoản chi trả an sinh xã hội, khoảng 82% người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp thất nghiệp tại đô thị đã nhận tiền thông qua các phương thức điện tử.

Những kết quả này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong thói quen tiêu dùng cũng như niềm tin ngày càng lớn của người dân đối với các dịch vụ ngân hàng số. Thanh toán thông minh vì thế đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế và xã hội.

Dữ liệu giao dịch mở rộng cơ hội tiếp cận tài chính

Theo các chuyên gia, giá trị của thanh toán thông minh không chỉ nằm ở việc thực hiện giao dịch nhanh chóng mà còn ở khả năng tạo ra nguồn dữ liệu có giá trị cho nền kinh tế.

Hệ sinh thái thanh toán số hiện được xây dựng trên nhiều nền tảng gồm số hóa toàn diện, chuẩn hóa dữ liệu, khả năng kết nối liên thông, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các giải pháp bảo mật hiện đại.

Thông qua dữ liệu phát sinh từ các giao dịch hằng ngày, các tổ chức tài chính có thể xây dựng những mô hình đánh giá tín nhiệm mới. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh vẫn còn khoảng 30% người Việt Nam chưa có hồ sơ tín dụng chính thức.

Khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu này sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho nhiều nhóm khách hàng chưa từng được phục vụ trước đây. Qua đó, thanh toán thông minh góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện và tạo điều kiện để nhiều người dân tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.

Ngoài ra, việc ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu giao dịch còn hỗ trợ phát hiện các dấu hiệu gian lận theo thời gian thực, nâng cao tính an toàn và độ tin cậy cho toàn bộ hệ thống.

Tháo gỡ những thách thức còn tồn tại

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình phát triển thanh toán thông minh vẫn đang đối mặt với không ít thách thức.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là khoảng cách số giữa khu vực thành thị và nông thôn vẫn còn hiện hữu. Tại nhiều địa phương, việc tiếp cận các dịch vụ tài chính số vẫn gặp khó khăn do hạn chế về hạ tầng hoặc kỹ năng sử dụng công nghệ.

Bên cạnh đó, một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi hoặc nhóm thu nhập thấp, vẫn còn tâm lý e ngại trước các phương thức giao dịch mới.

Trong khi đó, sự gia tăng của các hình thức tội phạm công nghệ cao cũng đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với công tác bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều này đòi hỏi hệ thống thanh toán thông minh phải liên tục được nâng cấp nhằm bảo đảm an toàn cho người sử dụng.

Các chuyên gia cho rằng, để khai thác hiệu quả tiềm năng của thanh toán số, cần tiếp tục hoàn thiện khả năng kết nối liên thông giữa các nền tảng, đồng thời nâng cao chất lượng hạ tầng công nghệ trên phạm vi toàn quốc.

Hoàn thiện nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy thanh toán thông minh và mở rộng tài chính toàn diện.

Trọng tâm đầu tiên là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý, cơ chế và chính sách liên quan đến thanh toán số, ngân hàng số cũng như các mô hình tài chính hiện đại. Việc xây dựng khung pháp lý đồng bộ được xem là điều kiện cần thiết để thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm quản trị rủi ro.

Song song với đó, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng thanh toán hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của người dân và doanh nghiệp.

Các sản phẩm, dịch vụ và phương thức giao dịch mới cũng sẽ được nghiên cứu, phát triển nhằm nâng cao trải nghiệm người dùng và hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái số thông minh.

Đối với giai đoạn 2027-2030, các chuyên gia đề xuất tăng cường đầu tư vào hạ tầng dữ liệu tài chính quốc gia, xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn phục vụ công tác thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu thanh toán.

Cùng với đó là phát triển các công cụ đánh giá tín dụng dựa trên dữ liệu lớn, nâng cao năng lực phân tích cho cơ quan quản lý và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực tài chính số, dữ liệu lớn và an ninh mạng.

Về dài hạn, sau năm 2030, Việt Nam được định hướng tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới như blockchain, AI phân tích giao dịch và các giải pháp bảo mật tiên tiến nhằm duy trì tính hiện đại, an toàn và hiệu quả của hệ thống.

Với những kết quả đã đạt được cùng định hướng phát triển rõ ràng, thanh toán thông minh đang trở thành nền tảng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số tại Việt Nam. Không chỉ hỗ trợ lưu chuyển dòng tiền hiệu quả hơn, thanh toán thông minh còn mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo động lực cho quá trình chuyển đổi số trên phạm vi toàn nền kinh tế.

Chí Toàn 

Nguồn tham khảo: Báo đầu tư tài chính