Chip bán dẫn chuyên dụng mở lối đi bền vững cho Việt Nam

Thay vì chạy đua chip công nghệ cao tốn kém, Việt Nam được đánh giá phù hợp hơn với chiến lược phát triển chip bán dẫn chuyên dụng.

Chip bán dẫn chuyên dụng giúp Việt Nam chọn đúng vị trí trong chuỗi giá trị

Ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu được tổ chức theo một chuỗi giá trị có mức độ chuyên môn hóa rất cao, bao gồm thiết kế vi mạch, sản xuất wafer (giai đoạn tạo tấm bán dẫn), đóng gói – kiểm thử, cùng các lĩnh vực hỗ trợ như phần mềm thiết kế tự động, thiết bị và vật liệu. Trong chuỗi này, khâu thiết kế chiếm khoảng 50% giá trị gia tăng toàn ngành, còn sản xuất wafer là khâu đòi hỏi vốn đầu tư lớn nhất.

Theo PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Trường Điện – Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, việc tham gia trực tiếp vào sản xuất chip công nghệ cao phục vụ bộ xử lý tiên tiến hoặc bộ nhớ thế hệ mới vẫn là thách thức rất lớn với Việt Nam. Nguyên nhân đến từ rào cản công nghệ, chi phí đầu tư cực cao và sự thống trị của các tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới.

Thực tế hiện nay cho thấy Việt Nam chủ yếu tham gia vào các khâu như thiết kế vật lý, kiểm thử và dịch vụ thuê ngoài, với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Dù chưa sở hữu nhà máy sản xuất chip tiên tiến, Việt Nam đã đạt trình độ tiệm cận quốc tế ở một số mảng thiết kế và kiểm thử. Đây vừa là giới hạn, vừa là cơ sở quan trọng để xác định hướng đi phù hợp.

Trong bối cảnh đó, chip bán dẫn chuyên dụng được các chuyên gia nhìn nhận như “cửa” để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khác với chip công nghệ cao sản xuất đại trà, chip bán dẫn chuyên dụng được thiết kế cho từng ứng dụng cụ thể, cho phép doanh nghiệp tập trung vào nhu cầu thực tế, giảm áp lực đầu tư hạ tầng sản xuất quy mô lớn. Cách tiếp cận này giúp Việt Nam tránh cuộc đua “đốt vốn”, đồng thời tận dụng tốt hơn nguồn nhân lực thiết kế trong nước.

Nhu cầu chip bán dẫn cho năng lượng, viễn thông và y sinh tạo dư địa thị trường rõ ràng

Xu hướng tập trung vào chip bán dẫn chuyên dụng không chỉ xuất phát từ năng lực nội tại của Việt Nam, mà còn phù hợp với diễn biến của thị trường toàn cầu. Khi các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, xe điện, trí tuệ nhân tạo hay thiết bị y sinh phát triển nhanh, nhu cầu về các dòng chip thiết kế riêng cho từng ứng dụng cũng tăng mạnh.

Theo TS. Nguyễn Hải Bình, Khoa Điện tử – Viễn thông, Trường Đại học Điện lực, chip bán dẫn chuyên dụng trong lĩnh vực năng lượng được thiết kế để tối ưu cho các ứng dụng như chuyển đổi năng lượng, quản lý pin, giám sát và điều khiển hệ thống điện, cũng như vận hành các hệ thống năng lượng tái tạo. Đặc trưng của nhóm chip này là hiệu suất cao, tiêu thụ năng lượng thấp và độ tin cậy lớn.

Các nhóm chip chính trong lĩnh vực năng lượng bao gồm chip quản lý nguồn, chip quản lý pin, chip đo lường năng lượng, chip cho hệ thống truyền động xe điện và chip cho các hệ thống năng lượng tái tạo. Nhu cầu đối với các loại chip này gia tăng cùng với sự phát triển của xe điện, lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh, tạo ra thị trường cụ thể và dễ xác định.

Ở lĩnh vực viễn thông và quốc phòng, Viettel được xem là một ví dụ điển hình cho cách tiếp cận chip bán dẫn chuyên dụng. Theo ông Bùi Việt Sơn, Trung tâm bán dẫn Viettel, doanh nghiệp đã tham gia nghiên cứu và thiết kế chip từ năm 2017, tập trung vào các dòng chip phục vụ viễn thông, AIoT và các ứng dụng lưỡng dụng. Viettel đã phát triển chip cho hệ thống vô tuyến, front-end RF (khối xử lý tín hiệu vô tuyến) và xử lý số cho mạng 5G, được thiết kế theo nhu cầu riêng và đã thử nghiệm trên silicon.

Bên cạnh đó, lĩnh vực y sinh cũng mở ra một hướng đi khác. TS. Đỗ Quang Lộc, Trường Đại học Công nghệ – Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng các ứng dụng lab-on-chip (phòng thí nghiệm trên chip) và BioMEMS (hệ vi cơ điện sinh học) có tiềm năng phù hợp với năng lực nghiên cứu trong nước. Dù không phải phân khúc thị trường lớn, các sản phẩm này mang ý nghĩa chiến lược trong phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực, đồng thời phục vụ trực tiếp nhu cầu y tế và nghiên cứu.

Chiến lược chip bán dẫn chuyên dụng định hình cơ hội đầu tư dài hạn

Từ các phân tích trên, có thể thấy chip bán dẫn chuyên dụng giúp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu theo cách phù hợp và bền vững hơn. Theo PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, việc phát triển các dòng chip phục vụ ứng dụng cụ thể giúp giảm đáng kể yêu cầu đầu tư hạ tầng sản xuất, trong khi vẫn tận dụng được nguồn nhân lực thiết kế đang dần hình thành trong nước. Yếu tố then chốt nằm ở sự liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Ở góc độ thị trường, chiến lược này cũng mang lại những tín hiệu đáng chú ý cho nhà đầu tư và doanh nghiệp. Thay vì kỳ vọng vào các dự án sản xuất chip công nghệ cao quy mô lớn trong ngắn hạn, dòng vốn có xu hướng tìm đến các doanh nghiệp tham gia thiết kế, kiểm thử, tích hợp và ứng dụng chip chuyên dụng trong các ngành có nhu cầu tăng trưởng ổn định như năng lượng, viễn thông và y tế.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Nhà nước được các chuyên gia đánh giá là rất quan trọng, từ định hướng chiến lược, hỗ trợ hạ tầng nghiên cứu đến tạo điều kiện để các sản phẩm chip bán dẫn do Việt Nam thiết kế có cơ hội được ứng dụng trong thực tế. Đây cũng là yếu tố giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp và tăng tính hấp dẫn của lĩnh vực bán dẫn đối với dòng vốn đầu tư dài hạn.

Theo 60s Hôm Nay, nếu duy trì được hướng đi chip bán dẫn chuyên dụng, gắn với nhu cầu thực tế và năng lực nội tại, Việt Nam có thể từng bước hình thành hệ sinh thái bán dẫn riêng, không phụ thuộc vào các cuộc đua công nghệ vượt quá khả năng. Điều này không chỉ mở ra dư địa phát triển cho doanh nghiệp trong nước, mà còn tạo nền tảng cho sự tham gia sâu hơn của Việt Nam vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu trong trung và dài hạn.

Chip bán dẫn chuyên dụng đang được xem là hướng đi thực tế và phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Dù không mang lại quy mô thị trường lớn ngay lập tức, chiến lược này giúp giảm rủi ro đầu tư, tận dụng nguồn lực sẵn có và tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Trong bối cảnh nhu cầu chip cho năng lượng, viễn thông và y sinh tiếp tục gia tăng, đây được xem là cơ hội dài hạn đáng chú ý cho cả doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Mỹ Ngân

Nguồn tham khảo: vietnamfinance.vn