Xe điện Việt Nam tăng tốc nhờ hạ tầng xanh và hệ sinh thái năng lượng đồng bộ

Sự phát triển của xe điện Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới khi cuộc cạnh tranh trên thị trường không còn xoay quanh số lượng phương tiện bán ra, mà chuyển dần sang khả năng xây dựng hạ tầng và hệ sinh thái năng lượng hoàn chỉnh. Trong bối cảnh tỷ lệ điện hóa giao thông tăng nhanh, xe điện Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường có tốc độ phát triển nổi bật tại Đông Nam Á.

Hạ tầng dùng chung mở đường cho phương tiện điện hóa

Thực tế cho thấy, sự bứt phá của xe điện Việt Nam không chỉ đến từ nhu cầu của người tiêu dùng mà còn được thúc đẩy bởi các dự án hạ tầng xanh, các liên minh năng lượng mới cùng xu hướng kết nối giữa doanh nghiệp sản xuất phương tiện và đơn vị vận hành hệ thống sạc, đổi pin. Điều này đang tạo nền tảng quan trọng để xe điện Việt Nam tiếp tục mở rộng quy mô trong những năm tới.

Theo các số liệu được công bố, phương tiện điện hiện đã chiếm khoảng 40% doanh số xe mới tại Việt Nam. Kết quả này đưa xe điện Việt Nam trở thành một trong những thị trường có tốc độ chuyển đổi nhanh nhất khu vực.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, bài toán lớn nhất của ngành vẫn là hệ thống sạc và đổi pin còn phân tán. Người sử dụng thường phải phụ thuộc vào mạng lưới riêng của từng hãng, khiến khả năng mở rộng thị trường gặp nhiều hạn chế.

Một bước ngoặt đáng chú ý xuất hiện khi Công ty cổ phần Hạ tầng Năng lượng Xanh Việt Nam (VGX) được thành lập trên cơ sở hợp tác giữa Petrolimex, Xuân Cầu Holdings và Selex Motors. Sự kết hợp này cho thấy xu hướng liên kết giữa doanh nghiệp năng lượng truyền thống với các đơn vị công nghệ nhằm thúc đẩy quá trình điện hóa giao thông.

Thông qua mạng lưới cửa hàng xăng dầu hiện hữu, nhiều địa điểm có thể được tích hợp thêm trạm sạc nhanh hoặc hệ thống đổi pin tự động. Đây được xem là giải pháp giúp xe điện Việt Nam giải quyết bài toán tiếp cận hạ tầng trên quy mô lớn, đồng thời tận dụng hiệu quả các vị trí đã có sẵn trên toàn quốc.

Trong giai đoạn đầu, hệ thống sẽ được triển khai tại các khu vực có mật độ giao thông cao trước khi mở rộng ra các tuyến giao thông liên tỉnh. Mục tiêu là hình thành mạng lưới năng lượng xanh có khả năng phục vụ quá trình phát triển lâu dài của xe điện Việt Nam.

Mô hình mở thúc đẩy liên kết giữa các thương hiệu

Một trong những điểm đáng chú ý của liên minh VGX là định hướng phát triển hạ tầng mở. Thay vì xây dựng mạng lưới phục vụ riêng cho một thương hiệu, mô hình này hướng đến khả năng kết nối nhiều nhà sản xuất khác nhau.

Minh chứng rõ nét là việc VGX ký kết hợp tác với YADEA nhằm nghiên cứu chuyển đổi các dòng xe máy điện sang công nghệ pin hoán đổi và kết nối trực tiếp với hệ thống đổi pin dùng chung.

Động thái này phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của thị trường. Nếu trước đây mỗi doanh nghiệp xây dựng một hệ sinh thái riêng biệt, thì hiện nay các bên đang có xu hướng hợp tác ở tầng hạ tầng và cạnh tranh ở sản phẩm.

Sự chuyển dịch đó giúp xe điện Việt Nam có thêm điều kiện mở rộng quy mô, bởi người dùng không còn bị giới hạn trong một mạng lưới sạc hoặc đổi pin khép kín. Khi khả năng tiếp cận năng lượng trở nên thuận tiện hơn, rào cản đối với người tiêu dùng cũng giảm đáng kể.

Bài toán đô thị và nhu cầu chuẩn hóa hệ thống sạc

Bên cạnh các tuyến giao thông liên vùng, một trong những thách thức lớn của xe điện Việt Nam hiện nay nằm ở các khu đô thị và chung cư cao tầng.

Tại Hà Nội và TP.HCM, số lượng phương tiện điện tăng nhanh trong khi năng lực đáp ứng của hạ tầng điện và không gian đỗ xe chưa theo kịp. Nhiều khu chung cư xuất hiện những lo ngại liên quan đến an toàn cháy nổ, dẫn đến việc hạn chế hoặc không cho phép sạc xe qua đêm.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất được xem là yếu tố quan trọng để hỗ trợ quá trình phát triển của xe điện Việt Nam. Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành gần 30 tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến trạm sạc, thiết bị sạc và an toàn pin, tạo nền tảng cho việc đầu tư và vận hành hệ thống trong tương lai.

Cùng với đó, nhiều ý kiến cho rằng các dự án đô thị mới cần tích hợp sẵn khu vực dành cho trạm sạc và công suất điện phù hợp ngay từ giai đoạn quy hoạch. Khi hệ thống sạc được xem là một phần thiết yếu của hạ tầng đô thị, quá trình mở rộng mạng lưới phục vụ xe điện Việt Nam sẽ thuận lợi hơn.

Cuộc đua chuyển sang cấp độ hệ sinh thái

Sự phát triển của thị trường đang cho thấy cuộc cạnh tranh không còn tập trung vào việc ai sản xuất nhiều phương tiện hơn. Thay vào đó, lợi thế đang nghiêng về những đơn vị có khả năng kết nối toàn bộ chuỗi giá trị từ năng lượng, hạ tầng đến công nghệ vận hành.

Điều này đồng nghĩa tương lai của xe điện Việt Nam sẽ phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của hệ sinh thái hơn là quy mô nhà máy sản xuất. Các doanh nghiệp có thể cạnh tranh về thiết kế, công nghệ hoặc trải nghiệm người dùng, nhưng vẫn cần một nền tảng năng lượng chung để thúc đẩy thị trường phát triển.

Sự thay đổi này cũng tạo ra cơ hội cho các startup nội địa tham gia sâu hơn vào ngành công nghiệp mới.

Startup Việt tìm hướng đi riêng

Bên cạnh các liên minh hạ tầng quy mô lớn, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước đang lựa chọn những chiến lược phát triển khác nhau nhằm mở rộng thị phần.

Selex Motors xây dựng mô hình tích hợp bao gồm phương tiện điện, pin tiêu chuẩn hóa, trạm đổi pin tự động và nền tảng quản lý vận hành. Giải pháp này hướng đến việc rút ngắn thời gian nạp năng lượng xuống chỉ còn vài phút thay vì phải chờ sạc trong thời gian dài.

Đối tượng khách hàng của doanh nghiệp chủ yếu là các tài xế công nghệ và đơn vị giao nhận hàng hóa. Đây là nhóm có nhu cầu sử dụng liên tục và đòi hỏi hiệu quả vận hành cao.

Trong khi đó, Dat Bike tập trung vào phân khúc xe điện hiệu suất cao với mục tiêu cạnh tranh trực tiếp với xe máy chạy xăng truyền thống. Doanh nghiệp này hướng đến việc thay đổi nhận thức của người tiêu dùng về khả năng vận hành của phương tiện điện.

Một hướng đi khác đến từ NUEN Moto. Thay vì nhấn mạnh yếu tố công suất, doanh nghiệp lựa chọn khai thác nhóm khách hàng trẻ yêu thích thiết kế và phong cách sống. Các sản phẩm được định vị như một phần của xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Sự đa dạng trong chiến lược phát triển cho thấy xe điện Việt Nam đang hình thành hệ sinh thái với nhiều phân khúc khác nhau, từ giao vận, di chuyển cá nhân đến nhóm khách hàng chú trọng trải nghiệm và thiết kế.

Nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mới

Sự xuất hiện của các liên minh hạ tầng, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý và mở rộng mạng lưới sạc, đang tạo ra những điều kiện thuận lợi cho xe điện Việt Nam phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Thị trường hiện không còn vận hành theo mô hình riêng lẻ giữa phương tiện, năng lượng và hạ tầng. Thay vào đó, các yếu tố này đang dần được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất. Trong cấu trúc mới, sự phát triển của xe điện Việt Nam phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa nhà sản xuất, đơn vị vận hành hạ tầng và các doanh nghiệp năng lượng.

Khi mạng lưới sạc, đổi pin, nguồn điện và công nghệ quản lý được đồng bộ hóa, dư địa tăng trưởng của xe điện Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng. Điều đó cho thấy cuộc cạnh tranh trên thị trường hiện nay không chỉ là cuộc đua về sản phẩm, mà còn là cuộc đua xây dựng hệ sinh thái đủ năng lực đáp ứng nhu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Chí Toàn 

Nguồn tham khảo: Báo đầu tư tài chính