Doanh nghiệp nhà nước bước vào đợt tái cơ cấu mới cùng cải cách bộ máy năm 2026

Năm 2026 đánh dấu giai đoạn tăng tốc cải cách hành chính tại Việt Nam, đồng thời thúc đẩy tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập và nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước trong nền kinh tế.

Cải cách bộ máy hành chính tăng tốc trong năm 2026

Năm 2026 được xem là giai đoạn tăng tốc của chương trình cải cách hành chính tại Việt Nam. Trọng tâm của quá trình này là hoàn tất việc sắp xếp tổ chức trong hệ thống cơ quan nhà nước trước tháng 6. Song song với việc tinh gọn bộ máy, hoạt động tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước cũng được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng nguồn lực công.

Theo định hướng của Chính phủ, việc tổ chức lại bộ máy phải gắn với mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý “tinh – gọn – mạnh – hiệu năng – hiệu lực – hiệu quả”. Trong bối cảnh đó, các cơ quan quản lý đồng thời thúc đẩy quá trình rà soát, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước để phù hợp với định hướng phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.

Sau khi thực hiện đợt tinh giản quy mô lớn ở cấp bộ và cơ quan ngang bộ trong những năm trước, năm 2026 tập trung vào việc rà soát sâu hơn các đơn vị bên trong từng cơ quan. Các đầu mối trung gian, đơn vị có chức năng chồng chéo hoặc hoạt động kém hiệu quả sẽ được xem xét điều chỉnh hoặc hợp nhất.

Quá trình này diễn ra đồng thời với việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, bởi hệ thống quản trị công và khu vực doanh nghiệp có sự liên kết chặt chẽ trong quản lý nguồn lực quốc gia. Khi bộ máy quản lý được tinh gọn, các chính sách liên quan đến doanh nghiệp nhà nước cũng được kỳ vọng triển khai hiệu quả hơn.

Rà soát tổ chức bên trong các cơ quan quản lý

Theo Bộ Nội vụ, các bộ, ngành và địa phương phải tiến hành rà soát toàn diện chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị trực thuộc. Việc đánh giá được thực hiện từ cấp tổng cục, cục, vụ cho đến các đơn vị tương đương.

Những đơn vị có chức năng trùng lặp hoặc hoạt động chưa hiệu quả sẽ được xem xét tổ chức lại. Nguyên tắc đặt ra là quá trình sắp xếp không làm tăng biên chế, đồng thời phải nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ phận trong cùng một cơ quan.

Các phương án sắp xếp tổ chức phải hoàn thành trong nửa đầu năm 2026. Đây được xem là điều kiện quan trọng để ổn định hoạt động của hệ thống hành chính trước khi bước sang giai đoạn tiếp theo của cải cách quản trị.

Ở cấp địa phương, việc rà soát tập trung vào cơ cấu bên trong của các sở, ban, ngành cũng như các phòng chuyên môn trực thuộc. Đây cũng là giai đoạn hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đi kèm với việc bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức tại cấp xã.

Song song với việc điều chỉnh tổ chức bộ máy hành chính, nhiều chính sách liên quan đến doanh nghiệp nhà nước cũng được xem xét trong bối cảnh nền kinh tế cần một khu vực doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và minh bạch hơn.

Sắp xếp lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập

Bên cạnh khối hành chính, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục là lĩnh vực trọng tâm trong chương trình cải cách giai đoạn 2026 – 2027. Đây là khu vực có số lượng đơn vị lớn, phân bố rộng và sử dụng nguồn ngân sách đáng kể.

Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống đơn vị sự nghiệp thuộc phạm vi quản lý, bao gồm chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức. Mục tiêu là tổ chức lại mạng lưới theo hướng tinh gọn, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công và giảm áp lực cho ngân sách.

Một tiêu chí quan trọng trong quá trình sắp xếp là mức độ tự chủ tài chính. Những đơn vị chưa tự chủ hoặc hoạt động chưa hiệu quả sẽ được xem xét hợp nhất, sáp nhập hoặc điều chỉnh mô hình hoạt động.

Cùng với đó, danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước cũng được rà soát để bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Chính sách này được triển khai song song với các cải cách liên quan đến doanh nghiệp nhà nước, nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế.

Ngân sách nhà nước cũng từng bước chuyển từ phương thức cấp kinh phí trực tiếp sang cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ công. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng quyền tự chủ cho các đơn vị cung ứng.

Điều chỉnh mạng lưới dịch vụ công thiết yếu

Trong quá trình thực hiện cải cách, việc sắp xếp mạng lưới đơn vị sự nghiệp tập trung vào các lĩnh vực có quy mô lớn như giáo dục, y tế, văn hóa và các dịch vụ công thiết yếu.

Tại nhiều địa phương, hệ thống trường học, cơ sở y tế và các trung tâm dịch vụ công đã được rà soát lại nhằm giảm đầu mối tổ chức. Tuy nhiên, việc tổ chức lại mạng lưới dịch vụ phải bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ cơ bản của người dân.

Đặc biệt tại khu vực nông thôn và vùng khó khăn, các phương án sắp xếp được xây dựng theo hướng vừa tinh gọn bộ máy vừa duy trì khả năng phục vụ của hệ thống dịch vụ công.

Trong bối cảnh đó, quá trình cải cách cũng gắn liền với việc nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước, bởi nhiều lĩnh vực dịch vụ công và hạ tầng vẫn có sự tham gia của khối doanh nghiệp này.

Đẩy mạnh tái cơ cấu khu vực kinh tế nhà nước

Song song với cải cách bộ máy hành chính và sắp xếp đơn vị sự nghiệp, Chính phủ tiếp tục thúc đẩy tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Tháng 2/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Văn bản này tạo khuôn khổ pháp lý cho việc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước do Nhà nước nắm giữ toàn bộ vốn, đồng thời thúc đẩy quá trình thoái vốn và sắp xếp lại danh mục đầu tư của các tập đoàn, tổng công ty.

Trước đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết xác định tiếp tục cơ cấu lại khu vực doanh nghiệp nhà nước theo hướng tập trung vào các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Theo định hướng này, doanh nghiệp nhà nước sẽ giữ vai trò chủ đạo trong những ngành quan trọng như năng lượng, hạ tầng chiến lược và các lĩnh vực liên quan đến an ninh kinh tế.

Trong khi đó, những doanh nghiệp nhà nước hoạt động ngoài lĩnh vực cốt lõi sẽ từng bước được sắp xếp lại thông qua cổ phần hóa, thoái vốn hoặc tái cấu trúc.

Hiện nay, nhiều tập đoàn và tổng công ty đang tiến hành rà soát danh mục đầu tư, cơ cấu tổ chức và mô hình quản trị nhằm phù hợp với định hướng mới. Việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và tăng tính minh bạch trong quản lý vốn công.

Hướng tới bộ máy quản trị tinh gọn và hiệu quả

Trong tổng thể chương trình cải cách năm 2026, việc sắp xếp các cơ quan hành chính, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước được triển khai đồng bộ.

Mục tiêu của chương trình là xây dựng hệ thống quản trị tinh gọn, vận hành thông suốt và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.

Quá trình cải cách này được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả điều hành của bộ máy nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn trong các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Khi hệ thống quản lý được sắp xếp hợp lý và khu vực doanh nghiệp nhà nước được cơ cấu lại theo hướng tập trung vào ngành nghề chiến lược, nền kinh tế sẽ có thêm động lực để phát triển bền vững trong những năm tới.

Chí Toàn 

Nguồn tham khảo: Báo đầu tư tài chính